W dniach 27.VII – 1.VIII odbyła się w Londynie w Muzeum Brytyjskim trzecia międzynarodowa konferencja na temat Egiptu pre- i wczesnodynastycznego Egypt at its origins. Pierwsze spotkanie miało miejsce w Krakowie w 2002 roku, kolejne w Tuluzie w 2005 roku.
Pierwszy dzień sesji połączony był z coroczną konferencją Działu Starożytnego Egiptu i Sudanu Muzeum Brytyjskiego (Annual Egyptological Colloquium), gdzie w tym roku skupiono się na bieżących badaniach na wyżej wymienionych obszarach. Największą zaplanowaną atrakcją tego dnia był specjalny wykład prof. Krzysztofa M. Ciałowicza w ramach corocznych The Raymond and Beverly Sackler Foundation Distinguished Lectures in Egyptology. Na ten wykład sprzedano dodatkowe bilety dla chętnych osób – na całą konferencje należało wcześniej dokonać rezerwacji. Zainteresowanie było tak wielkie jak niegdyś prezentacją dr Zahiego Hawassa (Sekretarza Generalnego Egipskiej Służby Starożytności – SCA), iż część osób musiało obejrzeć wykład w sali obok, gdzie wyświetlano na dużym ekranie na żywo wystąpienie profesora. W sumie prezentację na której prof. Ciałowicz przedstawił najbardziej spektakularne odkrycia z ostatnich sezonów w Tell el-Farcha obejrzało ok. 400 osób.
Tego samego dnia można było posłuchać innych, równie ciekawych wykładów. I tak dr Dirk Huyge z Królewskiego Muzeum Historii i Sztuki w Brukseli opowiadał o najnowszych badaniach nad późno plejstoceńskimi rytami naskalnymi jakie zarejestrowano w dolinie Nilu w rejonie Qurta. Huyge w prezentacji zatytułowanej „Lascaux wzdłuż Nilu” pokazał dość szokujące przykłady rytów, które stylistycznie są podobne do tych datowanych podobnie z obszaru franko-kantabryjskiego. Według niego te analogie są widoczne, gdyż obie niezależnie rozwijające się kultury łączyło podobne środowisko i coś co określił niejednoznacznym anglojęzycznym terminem atmosphere, Co istotne, dopiero w ostatnich latach zaczęto traktować na serio doniesienia o paleolitycznej sztuce naskalnej w dolinie Nilu. Wraz ze zmianą podejścia poznawane są coraz to nowe stanowiska. Oprócz Qurta ekipa Egipskiej Służby Starożytności zidentyfikowała niedawno kolejne stanowisko tego typu w Wadi Abu Subeira.
Tego samego dnia poświęcono dwa wykłady na prezentacje najnowszych odkryć w Hierakonpolis. Zarówno dr Renée Friedman jak i prof. Thomas Hikade wskazali, że korzenie późniejszych, monumentalnych wykonanych z kamienia świątyń wywodzą się z predynastycznej architektury drewnianej, a w zasadzie „słupowej”. W różnych częściach stanowiska odkrywane są monumentalne założenia wykonane z wielkich drewnianych pali. Niektóre z nich interpretowane są jako założenia związane z obrządkiem pogrzebowym, inne jako świątynie.
Następnie wykład wygłosił dr Matthew D. Adams z Institute of Fine Arts – New York University na temat jego ostatnich badań na obszarze Abydos, gdzie sukcesywnie odkrywa tzw. okręgi grobowe pierwszych egipskich faraonów wykonane z cegły mułowej.
Kolejny dzień konferencji można śmiało określić jako tryumf Tell el-Farchy. Polscy badacze zaprezentowali w sumie pięć wykładów, których tematyka była różnorodna. Dr Marek Chłodnicki opowiedział o historii komu centralnego, dr Joanna Dębowska – Ludwin przedstawiła konstrukcje grobowe poznane na komie wschodnim, dr Mariusz Jucha zaprezentował rozwój w technologii ceramiki na przestrzeni okresu wczesnodynastycznego i Starego Państwa, dr Lucyna Kubiak – Martens opowiadała o wynikach analiz archeobotanicznych, dr Agnieszka Mączyńska podzieliła się swoimi przemyśleniami na temat ciągle kontrowersyjnego tematu dotyczącego zmiany kulturowej (kultura nagadyjska kontra dolno egipska) w dolnym Egipcie pod koniec okresu predynastycznego. Ten ostatni temat kilka razy przewijał się podczas trwania konferencji, jednakże nadal brak jest konsensusu w tej kwestii. Po przerwie koledzy i koleżanki zajmujący się obszarem Górnego Egiptu, głównie Hierakonpolis, odpowiedzieli ogniem i pochwalili się wynikami swoich dociekań. Wieczór skończył się pokojowo przy lampce wina w galerii rzeźby egipskiej w Muzeum Brytyjskim. Z kieliszkiem w ręku można było pozwolić sobie na chwilę kontemplacji nad kamieniem z Rosetty, który również się tam znajduje.
Kolejne dni konferencji upłynęły na bardziej specjalistycznych seminariach i dyskusjach.
Oprócz wykładów organizatorzy zaproponowali również wizytę w Petrie Museum of Egyptian Archaeology, gdzie mieści się kolekcja pozyskana podczas wykopalisk ojca egiptologii – Sir Williama Flindersa Petriego. Tworzy je szereg ciasnych i potwornie dusznych pomieszczeń, które wyglądają bardziej na magazyn niż ekspozycję. A wszędzie bezcenne zabytki, w tym wiele z najwcześniejszych okresów Egiptu. Kolejnego dnia odbył się wyjazd do Oxfordu do Ashmolean Museum, gdzie specjalnie z okazji konferencji po raz pierwszy pokazano publicznie na ekspozycji szereg zabytków pozyskanych podczas badań prowadzonych przez Quibella i Greena na przełomie XIX i XX wieku w Hierakonpolis.
Konferencja było świetnie zorganizowana przez dr Renée Friedman i Liama McNamarę przy niemałym współudziale Anny Pieri, Xaviera Droux i Olgi Romanovej. Najistotniejsze wnioski z konferencji to z pewnością uznanie wagi wyników badań na terenie delty, dzięki którym stało się jasne, że podczas kształtowania się zjednoczonego państwa egipskiego niebagatelną rolę odegrały nie tylko społeczności Górnego Egiptu, ale również Dolnego. Ciągle mało jest dobrze rozpoznanych stanowisk z delty z tego okresu, ale ruszają nowe projekty kilku instytucji, więc być może za dwa lata, podczas kolejnej konferencji (która odbędzie się w Nowym Jorku!) czekać nas będą niezwykle interesujące prezentacje.
Abstrakty zaprezentowanych wykładów dostępne tutaj w języku angielskim.
PS.
Ukazała się również relacja innego uczestnika konferencji -Juana Jose Castillosa, dostępna w języku hiszpańskim i angielskim tutaj.
