Tajemnice Doliny Nilu

6 XI 2009

Trailer serialu

Film dokumentalny składa się z trzech półgodzinnych odcinków. Podróż rozpoczynamy w Sudanie, a konkretnie w Chartumie, a kończymy u wybrzeży Morza Śródziemnego w Aleksandrii. Od początku urzekają w filmie piękne zdjęcia Romualda Lewandowskiego i refleksyjna narracja Władysława Jurkowa: „W XXI wieku żyjemy w przekonaniu, że o otaczającym nas świecie wiemy wszystko…”. Zagłębiając się w dzieje zaginionych królestw i dawnych cywilizacji przekonujemy się, że jednak nadal jest sporo zagadek…

W filmie oprócz wyników prac polskich archeologów (zarówno w Sudanie jak i w Egipcie) widz zaznajamiany jest z historią współczesną krajów afrykańskich. Spore wrażenie robią świetnie sfilmowane sufickie rytuały zikr.

W pierwszej części przytoczone są odkrycia prof. Kazimierza Michałowskiego w Faras i historia przeniesienia fresków zdobiących kościół katedralny z VIII w. ze strefy zagrożonej zalaniem m. in. do Warszawy. Dalej wspomniano też działania w ramach kolejnej akcji ratowniczej dla sudańskiego dziedzictwa archeologicznego, tyle że w okolicy V katarakty – teraz tutaj powstaje kolejna wielka tama, która spiętrzy wody i zaleje gigantyczne obszary. W filmie wypowiada się m. in. Henryk Paner (dyrektor Muzeum Archeologicznego w Gdańsku), który zaznajamia widza z sudańską sztuką naskalną sprzed tysiącleci. Podobnie jak kilkadziesiąt lat temu prof. Michałowski uratował freski z Faras tak Henryk Paner postanowił wyciąć ryty naskalne i udostępnić zwiedzającym w Polsce. Później trafiamy do Banganarti i do Starej Dongolii, gdzie od szeregu lat również działają Polacy – dr Bogdan Żurawski i prof. Włodzimierz Godlewski.

Drugi odcinek rozpoczyna się w momencie przekroczenia granicy Sudanu z Egiptem. Uroczy jest zbiór ujęć zrealizowanych w Abu Simbel – setki wygibasów czynionych przez turystów, aby zrobić najlepszą fotografię świątyni Ramzesa II. Na szczęście autorzy filmu nie zapomnieli wspomnieć o roli jaką odegrał prof. Kazimierz Michałowski w przenosinach świątyni w bezpieczne miejsce. Dalej wizytując Luksor mamy okazję zapoznać się pracami Polaków w świątyni Hatszepsut, po której oprowadzi nas dr Zbigniew Szafrański – kierownik badań. Do słowa również dopuszczono Raisa Ragaba – kierującego zespołem arabskich robotników, który przytoczył ciekawą anegdotę z Polakami w roli głównej. W Sakkarze – największej nekropolii egipskiej, kamera zawitała oczywiście na teren wykopalisk prowadzonych przez prof. Karola Myśliwca. Ten wybitny polski egiptolog oprowadza nas po wnętrzach pięknie zdobionego grobowca wezyra Merefnebefa.

Trzecia część serialu ma bardzo mocne rozpoczęcie – wizytujemy wielkie piramidy w Gizie. Całkiem sporą część poświęcono także Kairowi, jego dziejom i fascynującej architekturze muzułmańskiej. Ciekawostką jest historia dotycząca dzielnicy koptyjskiej (chrześcijańskiej) na Mukatammie, zwanej „Miastem śmieciarzy”. 40 lat temu przesiedlono tutaj część ludności koptyjskiej. Poznajemy nietypową sylwetkę Mariusza Dybicha, który przyjechał do Egiptu kilkanaście lat temu i już pozostał. W monasterze św. Samaena przylegającym do dawnego kamieniołomu nabożeństwa urozmaicają wykute przez Polaka w ścianie skalnej liczne rzeźby. Sporą część trzeciej części poświęcono klasztorowi w Wadi Natrun założonego w czasach prześladowań chrześcijan w Egipcie przez św. Biszoja. Jakże miałoby być inaczej – również tutaj Polacy mają swoje zasługi – od paru lat uczestniczą w misji konserwatorskiej. Po drodze na północ filmowcy wpadli na chwilę do Tell el-Farcha. Prof. Ciałowicz zaznajomi nas z tajnikami warzenia piwa w czasach poprzedzających panowanie pierwszych faraonów, jak również z szeregiem pięknych figurek z kła hipopotama odkrytych na stanowisku. Oczywiście mowa też jest o figurach ze złotej blachy ukazujących prawdopodobnie po raz pierwszy władcę i następcę tronu. Ostatnim miejscem, któremu poświęcono więcej miejsca jest Aleksandria, o której niezwykłym uroku i historii opowiada dr Grzegorz Majcherek – kierownik badań archeologicznych na Kom el-Dikka, gdzie odkryto sale wykładowe należące do uniwersytetu z czasów VI – VII wieku n.e. Rzadko wspominane w kontekście odkryć na Kom el-Dikka są łaźnie – tutaj mamy okazję dokładnie nim się przyjrzeć i usłyszeć specjalistyczny komentarz.

Ciekawe są animacje komputerowe wplecione w narracje – największe wrażenie robią te w kontekście Sakkary i wyjaśnienia czym była mastaba czy opowieści na temat antycznego uniwersytetu w Aleksandrii. Urzekły mnie od pierwszych chwil zdjęcia i doskonale dobrana muzyka. Mimo ograniczeń logistycznych – obserwowałem filmowców w Egipcie – były to zaledwie dwie osoby w terenie (kamerzysta i reżyser) powstał bardzo dobrze zrealizowany film stroniący od taniej sensacji i doskonały merytorycznie.

Doprawdy trudno w półtorej godziny opowiedzieć o wszystkim wyczerpująco, ale myślę, że udało się zrealizować całkiem ciekawy film z polskimi archeologami w roli głównej. Jestem przekonany, że wiele osób głębiej zainteresuje się, archeologią Egiptu i Sudanu po obejrzeniu tego cyklu.

Film nie mógłby powstać bez współpracy z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej i licznymi polskimi misjami pracującymi w Egipcie i Sudanie.Mam nadzieję, że to tylko jaskółka i w najbliższej przyszłości zrealizowane zostaną bardziej szczegółowe, skoncentrowane na konkretnym problemie produkcje.

PS Film znajduje się w gestii TVP i można go obejrzeć tylko tam lub w czasie festiwali filmowych – będziemy informować o tym możliwie na bieżąco.

Informacje o filmie