Szymon Zdziebłowski
To truizm, że Polacy są zafascynowani Egiptem – w 2007 roku kraj nad Nilem odwiedziło 335 tysięcy z nich! Ale jest to tendencja ostatnich lat. Pierwsi Polacy dotarli do Egiptu na przełomie XV/XVI wieku – były to pojedyncze wizyty, najczęściej związane z podróżą do Ziemi Świętej, a Aleksandria była miejscem przesiadki. W najnowszej książce dra Hieronima Kaczmarka można zapoznać się z pierwszymi relacjami Polaków z Egiptu aż do wybuchu I Wojny Światowej.
Mimo że książka nie jest objętościowo długa, jej lektura zajmuje dość dużo czasu. Roi się w niej od dziesiątek nazwisk rodaków. Niektórzy ukazują się na kartach tylko raz, nawet w jednym zdaniu, gdyż nie posiadamy o nich więcej informacji – tylko tyle, że byli kiedyś w Egipcie. I to jest chyba najmocniejsza strona tej publikacji. Autor naprawdę wykonał olbrzymią pracę, próbując zebrać absolutnie wszystkie wiadomości na temat obecności Polaków w Egipcie. Dlatego książka wymaga skupienia przy jej czytaniu i raczej nie nadaje się do „poduszki”. To po prostu praca naukowa z bardzo obszerną bibliografią i kompletnym indeksem bohaterów tej wielowątkowej opowieści. Dlatego łatwiej dzięki temu dotrzeć do pamiętników osób, których historia nas szczególnie zainteresowała.
Inną cechą, która rzuca się w oczy jest styl dra Kaczmarka przyrównany przez prof. Zawadzkiego do stosowanego przez historyków przełomu XIX/XX wieku. Wymusza on szczególne skupienie, a czasem nawet wertowanie słownika języka polskiego.
Polacy od dawien dawna uwielbiają podróże:
„A najwięcej nasz naród polski z przyrodzenia
Rad pątuje, bo zawsze chuć ma do chodzenia”
Pisał w XVI wieku Szymon Fabian Klonowic (cytat za Kaczmarek 2008: 82). Ale najwięcej Polaków wizytowało Egipt od XIX wieku. Niestety niewielu z nich prowadziło dzienniki. Część z zapisków nie przetrwała do dziś… Na szczęście dr Kaczmarek dotarł do wielu interesujących, nigdy wcześniej nie publikowanych wspomnień. Są to często rękopisy. Oprócz historii mrożących krew w żyłach są też i tragikomiczne, jak ta o lekarzu Józefie Batko, który w Suezie pracował na kwarantannie. Po kilku miesiącach pracy schudł o 25 kg (!!!) i dlatego, jak informuje dr Kaczmarek, bał się przesłać swoją fotografię narzeczonej pozostającej w kraju.
Inny XIX wieczny podróżnik podaje w jaki sposób zabezpieczać się przed chorobami, a szczególnie dyzenterią – należy unikać gorących napoi, wdziewać flanelowe kaftaniki z kalesonami i nosić flanelowy pas na brzuchu. Obecnie zaleca się szczepienia z wojewódzkiej stacji sanitarno-epidemiologicznej, ale jakie czasy takie obyczaje.
Aż do lat ’30 XVIII wieku wizyta w Egipcie ograniczała się dla podróżników na Kairze i Aleksandrii. Dalej na południe zapuszczali się nieliczni. Podobnie było z Polakami. Stu bramne Teby odkryte zostały dzięki wyprawie Napoleona na przełomie XVIII/XIX w. Być może tam Franciszek Tepa własnoręcznie pozyskał pamiątkę z podróży – malarz miał bowiem, co wynika z pamiętników damy – Maryli Wolskiej, która mu towarzyszyła, odłamać rękę znalezionej w grobowcu mumii. Rozentuzjazmowana turystka opisuje moment oderwana ręki przyrównując go do trzasku suchej gałęzi. Mimo dźwięku nadal łup nie był w posiadaniu Polaków. Teraz należało przeciąć scyzorykiem bandaże, które nadal przytwierdzały rękę do korpusu. Ot, typowa historia XIX wiecznego turysty w Egipcie…
Mało kto wie o istniejącym od przełomu XIX/XX wieku w Heluanie (obecnie dzielnica Kairu) polskiego pensjonatu prowadzonym przez małżeństwo ze Lwowa. Tutaj zatrzymał się w 1934 Piłsudski…
Trochę szkoda, że w książce zabrakło ilustracji. Z tyłu zamieszczona jedynie reprodukcje dwóch map – XVI i XIX wiecznej.
Dla mnie osobiście najbardziej interesujące są postacie, które pokazują się na kartach książki tylko na chwilę. Wśród nich jest Henryk Stanisławski z Krakowa, napotkany przez swego rodaka – Augusta Krasickiego w 1903 roku w kairskim hotelu „Continental”. Stanisławski był kelnerem. Wcześniej szukał pracy w różnych europejskich krajach. Znamy go tylko dzięki zwięzłej notatce Krasickiego…
Więcej o książce – relacja z promocji w Serwisie Nauka w Polsce PAP – LINK<<<
Zamów książkę! LINK <<<
