Artur Buszek
Nicolas Grimal – francuski archeolog, zawarł w swej książce „Dzieje starożytnego Egiptu” historię tego kraju od czasów predynastycznych aż do momentu opanowania przez Aleksandra Macedońskiego w 332 r. p.n.e. Polskie wydanie przełożone przez Adama Łukaszewicza ukazało się niemal 16 lat po wydaniu francuskim (Histoire de l’Egypte ancienne, 1988), nie tracąc nic z aktualności. Doświadczenie profesora Sorbony i byłego dyrektora Francuskiego Instytutu Archeologii orientalnej w Kairze zaowocowało doskonałym podręcznikiem historii i archeologii Egiptu. Książka jest napisana w sposób przystępny dla każdego czytelnika. Praca jest zwarta i przejrzysta. Dodatkowo dokładniejsze opisy są wyróżnione mniejszą czcionką, dzięki czemu czytelnik z dużą łatwością może się zorientować w trakcie lektury, gdzie znajdzie szczegółowe informacje lub które części może ominąć bez szkody dla lektury całości. Nie jest to jedynie skrót historyczny, lecz także przedstawiona jest tu sztuka i religia starożytnych Egipcjan. Wydawać się może, iż w tej pracy zaburzone są nieco proporcje. Jest to spowodowane dokładniejszym niż zwykle opisaniu okresów z dziejów Egiptu, które zwykle są traktowane po macoszemu. Autor opisuję wszystkie trzy okresy przejściowe równie dokładnie co Stare czy Średnie Państwo. Ukazuję rozwój sztuki, procesy historyczne i religijne niczego nie pomijając. Pewne trudności może nastręczać podział pracy na rozdziały, które dzielą w pozorny sposób historię doliny Nilu odmiennie od przyjętego kanonu. Autor połączył Stare i Średnie Państwo ujmując je jako okres klasyczny, natomiast Nowe Państwo opisał w rozdziale zatytułowanym „Imperium”. Śledząc jednak rozwój sztuki, nauki i organizacji społecznej na kartach pracy Grimala podział ten wydaję się uzasadniony. Ponadto niewątpliwymi atutami książki jest zamieszczenie tekstów źródłowych oraz doskonałych zdjęć i rysunków zabytków. Dzięki temu czytelnik może zweryfikować tezy i argumenty autora, a nawet poczuć klimat państwa faraonów. Mapy i tablice chronologiczne także pomagają w przejrzystym zaprezentowaniu pracy. Momenty przełomowe dla historii Egiptu oraz szczególnie ważni władcy są wyszczególnieni. Jest rzeczą oczywistą, iż najwięcej na podstawie zabytków możemy powiedzieć o władcy. Autor jednak nie pomija zwykłych Egipcjan ich religii i sztuki.
Niestety jednak w pracy tej znajdują się także błędy, które próbował skorygować A. Łukaszewicz podczas przekładu książki. Niekiedy są to podstawowe błędy, gdzie źle zastosowane zostały niektóre pojęcia. Przykładem może być poprawione w przypisach przez tłumacza pojęcie „kosmologia” w miejsce którego zasugerowano użycie bardziej odpowiedniego terminu – „kosmogonia” (str. 54). Mankamentem jest również brak zamieszczenia przypisów bibliograficznych, które umożliwiałyby czytelnikowi poszerzenie zakresu informacji z interesującej go dziedziny. Jedynie teksty źródłowe opatrzone są odpowiednimi przypisami. Wynagradza to natomiast doskonała i obszerna bibliografia. Podczas lektury należy również wziąć pod uwagę czas w którym owa książka powstała. Mimo uzupełnień wiele nowych odkryć i aspektów dotyczących historii i archeologii Egiptu nie jest zawarte, gdyż polski przekład z 2004 roku dotyczy książki sprzed 20 lat (!). Jednakże jest to poważna i bardzo dobra pod względem metodycznym i merytorycznym synteza dziejów państwa faraonów.
Niewątpliwie kolejna pozycja z tzw. serii „ceramowskiej” jest godna polecenia. Dzięki swej wewnętrznej przejrzystości i lekkiemu językowi książka ta może stanowić zarówno źródło wiedzy dla początkującego odkrywcy tajemnic Egiptu jak i może być doskonałym podręcznikiem akademickim.
