24.01.2011
Starożytny Egipt – Anatomia Cywilizacji, czyli nietypowa książka o Egipcie
Nakładem wydawnictwa PIW w serii Rodowody Cywilizacji (nazywanej potocznie ceramowską) ukazała się w 2009 roku wyjątkowa książka podejmująca tematykę starożytnego Egiptu w zdecydowanie odmienny sposób. Jej autorem jest wybitny egiptolog brytyjski prof. Barry Kemp, który od wielu lat kieruje badaniami wykopaliskowymi w mieście faraona heretyka – Echnatona, Amarnie w Środkowym Egipcie. W przeciwieństwie do klasycznego układu chronologicznego Kemp podzielił książkę na trzy główne części tematyczne.
W pierwszej stara się zarysować obraz Egipcjanina i odpowiedzieć na pytanie, kim był, jak wyglądał i jak liczna populacja zamieszkiwała kraj faraonów. Tutaj też omawia początki państwowości i podstawy ideologii rządzącej Egiptem.
W drugiej części Kemp opisuje skomplikowaną biurokrację egipską, godną dzisiejszego systemu panującego w Polsce. Dokładnie opisuje sposób racjonowania żywności, rozprawia się też z mitem mówiącym, że to niewolnicy wznosili piramidy (a w zasadzie zastanawia się jaka jest różnicą między poborem a zniewoleniem). Chyba po raz pierwszy w polskojęzycznej publikacji Kemp omawia badania archeologiczne w obrębie osady budowniczych piramid, zlokalizowanej kilkaset metrów na południe od Sfinksa. Prezentuje również jej plany. Dużo miejsca poświęca również innym osadom, łącznie z daleko wysuniętymi fortecami na terenie Nubii.
Trzecia część publikacji poświęcono głównie, jak to określa Kemp „państwu dojrzałemu”, czyli Egiptowi w czasach Nowego Państwa, kiedy nastąpiła „gruntowna instytucjonalizacja” kraju posiadającego status imperialnego mocarstwa. A najpełniejszy wyraz ideologia osiąga przez architekturę, którą Kemp pod tym kątem analizuje. Sporo miejsca autor poświęca również krótkiemu panowaniu Echnatona i jego nowej stolicy. Szalenie interesująca jest część poświęcona wymianie handlowej.
Książkę ilustrują liczne, wcześniej nie publikowane w polskiej literaturze ryciny. Na język polski przekładu dokonała zmarła niedawno dr Joanna Aksamit, wieloletnia pracowniczka Galerii Sztuki Starożytnej Muzeum Narodowego w Warszawie, egiptolożka, doskonała tłumaczka wielu książek popularnonaukowych. Jej nazwisko gwarantuje zawsze wysoki poziom przekładu. To chyba ostatnia książka, którą przetłumaczyła… Anglojęzyczny oryginał nie jest lekkostrawnym dziełem.
Podsumowując. „Anatomia cywilizacji” to książka, którą należy polecić raczej osobom, które już posiadają pewien zasób wiedzy o starożytnym Egipcie, chyba że chcą rozpocząć jej zdobywanie w trochę inny sposób. Kemp prezentuje w książce często swoje poglądy, które nie zawsze pokrywają się z ogólnie przyjętymi w świecie egiptologii, więc należy zachować pewien krytycyzm. Indywidualne podejście do tematu w sposób kompleksowy i oryginalny w popularnonaukowej literaturze egiptologicznej godne jest odnotowania.
Szymon Zdziebłowski
